Samen met boerencollectief It Lege Midden nam onze stichting in 2016 het initiatief tot een gebiedsproces van onderop in 'Aldeboarn / De Deelen'. De opgave die voorlag in dit gebied van 5000ha rondom Aldeboarn: het terugdringen van de bodemdaling en de CO2-uitstoot. Met behoud van perspectief voor de landbouw.

Zo'n opgave voor elkaar krijgen is complex. Het veronderstelt een nieuwe inrichting van het gebied, een set aan instrumenten die boeren helpt om een nieuw toekomstperspectief voor zichzelf te ontwikkelen en nieuwe manieren van denken en doen ... Er is Romsicht nodig, stelde we al in 2017, een ruimere kijk op de opgave. Het is niet verstandig, maar vooral zonde om je alleen tot bodemdaling en CO2-uitstoot te beperken. Er speelt zoveel meer dan dat. Dus neem andere opgaven, thema's, wensen en kansen mee. Zet in op het versterken van de kwaliteit, identiteit en vitaliteit van Aldeboarn / De Deelen als geheel.

Vanuit deze motivatie zijn we nu een paar jaar bezig. Het gaat goed. We zijn voorloper en 'ontwikkelgebied' in Friesland wat betreft Veenweide. Maar vaak genoeg stoten we ook onze neus. Is er sprake van 'de wet van de remmende voorsprong'. In de praktijk wordt onze wens tot een integrale gebiedsontwikkeling niet ondersteund door, met name de Rijksoverheid. Vandaar onderstaand pleidooi, opgesteld door Titian Oterdoom, Michiel Firet en Piet Dijkstra, voorzitter van de Stichting Beekdallandschap Koningsdiep | de Nije Boarn.

 

pleidooi voor een integrale transitie van het landelijk gebied

Meer bos, meer natuur, meer recreatiemogelijkheden. Meer zonneweiden, meer windmolens. Duurzame landbouw, klimaatadaptatie. Nieuwe woonwijken. De opgaven voor het landelijk gebied stapelen zich op. We staan voor een ongekend grote transitie naar een nieuw, duurzaam, toekomstbestendig landelijk gebied. Een transitie die zich bovendien in hoog tempo moet voltrekken. Deze immense ‘verbouwing’ van het landelijk gebied heeft alleen kans van slagen als we de opgaven in samenhang bezien, per gebied de beste oplossing zoeken en die samen realiseren. Iedereen ziet dat. Alle overheden willen deze ‘synergie’. Toch lukt het niet. De grote bottleneck: de talloze sectorale subsidieregelingen, met name van het Rijk, met onverenigbare voorwaarden en planningen. Onze oproep: creëer flexibiliteit om budgetten en planningen te combineren. Of nog beter: zorg voor één gebundeld budget per gebied.

 

Een brede beweging
Deze oproep staat niet op zichzelf. Hij past in een reeks van dringende oproepen voor meer regie in de transitie van het landelijk gebied. Zo pleitte Hans Leeflang onlangs voor meer sturing op nationaal niveau om de landschappelijke kwaliteit van Nederland vast te houden. An van Veen voegde daaraan toe dat de draagkracht van Moeder Aarde het uitgangspunt moet zijn: een andere houding kunnen we ons niet veroorloven. Ook pleitte zij ervoor om samen met belanghebbenden inspirerende toekomstbeelden te ontwikkelen. Provincies en gemeenten vragen meer regelruimte voor integrale oplossingen.

Wij voegen hier het pleidooi aan toe om de uitvoering van integrale uitvoeringsagenda’s ook daadwerkelijk mogelijk te maken: stel de bedoeling van de vele subsidieregelingen van het Rijk centraal en niet de voorwaarden. Maak het mogelijk om geldstromen te bundelen, tijdpaden te synchroniseren en oplossingen van gisteren om te buigen naar de oplossingen van morgen.

 

Het móet integraal
Alle opgaven voor het landelijk gebied apart oplossen kán niet: daar is eenvoudigweg geen ruimte voor. Apart oplossen betekent bovendien ‘wie het eerst komt, wie het eerst maalt’: waar een zonneweide komt, heeft het waterschap geen ruimte voor verduurzaming van de waterhuishouding. We móeten de samenhang zoeken.

 

Verschillende opgaven, één geldpot
Voor iedere opgave heeft een ministerie sectoraal beleid gemaakt. Bij iedere opgave hoort een geoormerkt geldpotje met eigen (vaak wettelijk verankerde) randvoorwaarden en termijnen. Niet het gewenste toekomstbeeld, maar de regels van de geldpotjes bepalen nu hoe integraal of sectoraal de transitie wordt. Als de subsidieregels voor twee opgaven zich niet laten combineren, houdt de integraliteit op.

De oplossing ligt voor de hand: zorg voor één geldpot. Dan levert het budget veel meer op.

 

Eén integrale agenda per gebied, één gebundeld budget
Wij pleiten voor een integrale transitie naar een duurzaam en klimaatbestendig landelijk gebied, met een plezierig landschap, waar het goed wonen en werken is. Cruciale instrumenten zijn: één integrale agenda per gebied en één gebundeld budget.

We roepen de betrokkenen in een gebied op om samen zo’n integrale agenda op te stellen. Met eigen oplossingen voor het gebied, passend bij de opgaven waar Nederland voor staat en bij de waarden en wensen van de betrokkenen. In lijn met waar de Omgevingswet voor staat. Gebieden kunnen bij elkaar inspiratie opdoen: wat werkt om tot samenhang te komen, wat maakt ideeën los? Overal zijn partijen met deze zoektocht bezig.
In verschillende regio's hebben partijen elkaar al gevonden en komen integrale oplossingen voor de opgaven in beeld. In het noorden gebeurt dit bijvoorbeeld in de Eemsdelta (klimaatadaptieve inrichting van lage gebieden) en in de Groningse uitwerking van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Als het lukt de budgetten hiervoor te integreren en te synchroniseren, kunnen de partijen echt aan de slag.

We roepen het Rijk op om de integrale transitie van het landelijk gebied te ondersteunen met één flexibele, gecombineerde subsidie per gebied. En in de tussentijd: geef vanaf vandaag de broodnodige flexibiliteit om opgaven en budgetten te verbinden, te versnellen of te vertragen en om te buigen naar de oplossing van morgen.

 

Interessant in dit verband zijn de volgende artikelen:

https://www.trouw.nl/opinie/zoveel-spelers-in-het-landschap-daarvoor-is-een-commissaris-nodig~b9c7c7b3/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F

https://www.boerenbusiness.nl/agribusiness/artikel/10890895/commissaris-nodig-voor-inrichten-landelijk-gebied#.YB4ltC__AXI.twitter

https://www.gebiedsontwikkeling.nu/artikelen/co-verdaas-en-friso-de-zeeuw-over-ruimtelijke-opgaven-krachtenbundeling-dat-de-truc/

https://www.agraaf.nl/artikel/245549-we-staan-voor-een-grote-transitie-in-de-landbouw/#.YCPEMZ2zcug.whatsapp

https://www.volkskrant.nl/es-b6b368d2